Burun estetiği

Bu yazı, burun estetiğinin kapsamını, görünüm ile solunum hedeflerinin neden ayrı değerlendirildiğini, iyileşme takvimini ve revizyon olasılığını ele alır. İşe dönüş ile burnun son hâline ulaşması aynı aşama değildir; burnun son görünümünün oturması aylar alır. Nefes alma sorununun cerrahisi ile ameliyatsız uygulamalar ayrı yazıların konusudur.

Burun estetiği nedir?

Burun estetiği, rinoplasti olarak adlandırılan, burnun kemik ve kıkırdak yapısını şekillendirerek görünümünü değiştiren ameliyattır. Burun sırtı, uç bölümü, genişlik ve asimetri ameliyat planının farklı parçaları olabilir.¹ Burun aynı zamanda solunum yoludur; görünümle ilgili istekler değerlendirilirken hava geçişi de incelenir.²

Bu yazının konusu burnun görünümüne yönelik cerrahi plan ve bunun solunumla ilişkisidir. Nefes alma sorununun cerrahisi olan septorinoplasti ayrı yazıda ele alınacaktır. İki hedef aynı ameliyatta değerlendirilebilse de, görünümdeki değişiklik ile solunumdaki değişiklik ayrı sonuçlardır.² Ameliyatsız burun estetiği bu yazının kapsamına girmez.

Kimler için uygundur?

Burun görünümünde değişiklik isteyen, yüz gelişimi tamamlanmış, genel sağlık durumu ameliyata uygun kişiler değerlendirilebilir.³ Tek bir burun biçimini hedeflemek yerine kişinin neyi değiştirmek istediği, hangi özelliklerini korumak istediği ve ameliyattan ne beklediği belirlenir.²

Ameliyat kararı kişinin kendi isteğine dayanmalıdır; başkasının beklentisini karşılamak için ameliyat olmak uygun bir başlangıç değildir.³ Muayenede görünümle ilgili kaygıların günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği de değerlendirilir. Beden dismorfik bozukluğu kuşkusu varsa ruh sağlığı değerlendirmesi gerekir; ameliyat bu değerlendirmeyi ikame etmez.²

Önceden geçirilmiş burun ameliyatı yeni ameliyatı otomatik olarak dışlamaz, ancak ilk ameliyat ile revizyon aynı hasta grubu değildir.⁴ Önceki ameliyatın raporu, mevcut tıkanıklık ve kıkırdak alınmış bölgeler hekime bildirilmelidir. Herkes için aynı kesi, aynı küçültme miktarı veya aynı destek planı önerilmez.¹

Muayenede ne değerlendirilir?

Burun sırtı, uç bölümü, burun delikleri, kolumella ve deri örtüsü incelenir. Kolumella, burun delikleri arasındaki deriyle örtülü bölümdür. Septum ise burun boşluğunu ayıran, kemik ve kıkırdak içeren yapıdır. Burun içi muayenede hava geçişini etkileyen alanlar değerlendirilir.²

Deri kalınlığı ile kıkırdakların gücü ve konumu, yapılabilecek değişikliğin sınırları açısından önemlidir.² Hastanın değiştirmek istediği özellikler önden ve yandan değerlendirilir. Muayenede görülen asimetri ve korunması istenen özellikler kaydedilir; görüşmeye yalnız bir burun fotoğrafı ya da tek bir açı üzerinden hazırlanmak yerine yakınmanın kendisini tarif etmek yararlı olur.

Solunum yakınmaları: Tıkanıklığın hangi tarafta olduğu, sürekli mi değişken mi olduğu, daha önce travma veya ameliyat geçirilip geçirilmediği anlatılmalıdır. Kullanılan burun spreyleri, alerji yakınmaları ve uyku apnesi bildirilir. Ameliyat öncesinde koku alma yakınması varsa ayrıca kaydedilir.²

Görünüm isteği ile nefes alma beklentisi muayenede ayrı başlıklar olarak netleştirilir. Burun dışındaki profil özellikleri de görüşmede ele alınabilir; örneğin çene ucunun konumu burun sırtının görünümüyle birlikte değerlendirilebilir. Bu değerlendirme ek bir yüz ameliyatının gerekli olduğu anlamına gelmez. Karar, kişiyi önceden belirlenmiş bir yüz ölçüsüne uydurmak amacıyla verilmez.

Ameliyat nasıl planlanır?

Açık mı, kapalı mı yapılır?

Açık teknikte kolumellada küçük bir deri kesisi bulunur ve burun içi kesilerle birlikte kullanılır. Kapalı teknikte erişim burun içindeki kesilerden sağlanır.¹ Kullanılacak yaklaşım hekimin tercihi ve kişinin ihtiyacına göre belirlenir; bu uygulamada iki yöntemden biri herkes için varsayılan yöntem değildir.

20 çalışmayı inceleyen bir sistematik derlemenin 12 çalışmalık meta analizinde, 539 açık ve 528 kapalı ameliyat olmak üzere 1067 kişi değerlendirilmiştir.⁵ Görünüm ve memnuniyetle ilgili ROE ölçeği ile burun tıkanıklığına ilişkin NOSE ölçeğinin sonuçlarında yöntemler arasında anlamlı fark bulunmamıştır.⁵ Çalışmaların hasta grupları ve sonuçları değişken olduğundan bu bulgu, yöntemlerin her hasta ve her sorun için eşdeğer olduğunun kanıtı değildir.⁵

Kesi yolunun adı ameliyatta yapılacak bütün işlemleri tarif etmez. Burun sırtı veya uç bölümü için hangi değişikliklerin gerektiği ayrıca planlanır.¹ Açık ya da kapalı yöntem seçilirken dış kesi, mevcut yapı, daha önceki ameliyat ve ulaşılmak istenen değişiklik birlikte değerlendirilir.

Kemik, kıkırdak ve destek nasıl ele alınır?

Plan yalnız doku çıkarmaktan oluşmayabilir; kemik veya kıkırdak şekillendirilirken bazı alanlara kıkırdak eklenmesi gerekebilir.¹ Burun sırtından fazla doku çıkarılmasıyla ilişkili çökme ve kontur sorunları bildirilmiştir; bu nedenle küçültme isteği, destek yapılarının korunmasından ayrı düşünülemez.⁶

Burun ucunun şekli ile sırtın görünümü ayrı değerlendirilir. Yapılması düşünülen değişikliğin burun içi hava geçişi üzerindeki etkisi de planın parçasıdır.² Nefes alma sorununun kaynağı bu yazıda ayrıntılı cerrahi tekniklere bölünmez; eşlik eden işlevsel işlem gerekiyorsa kendi gerekçesiyle açıklanır.

Kıkırdak nereden alınır?

Kıkırdak gereksinimi kişiye göre değişir. Mümkünse burun içindeki septumdan yararlanılır; yeterli olmazsa kulak veya kaburga kıkırdağı değerlendirilebilir.¹ Bu, her hastadan kulak ya da kaburga kıkırdağı alınacağı anlamına gelmez. Olası gereksinim ameliyattan önce görüşülür.

Başka bölgeden kıkırdak alınması o bölgede de bir ameliyat alanı oluşturur. Kaburga kıkırdağında verici alanın ağrı ve iz gibi riskleri ile buruna yerleştirilen kıkırdağın eğrilmesi veya rezorpsiyonu ayrı sorunlardır.⁷⁸ Kıkırdak kaynağının seçimi yalnız burundaki ihtiyaca değil, alınacak bölgenin getirdiği ek yüke de bakılarak yapılır.

Anestezi, süre ve destekler nasıl planlanır?

Bu uygulamada ameliyat Genel anestezi altında yapılır ve 2-4 saat sürer. Hastanede 1 gece kalış planlanır. Ameliyatın kapsamı ve kişinin iyileşmesi kontrol edilerek taburculuk kararı verilir.

Atel ve tampon: Bu uygulamadaki çıkarılma takvimi 1 hafta olarak planlanır. Burun dışındaki atel ile burun içindeki destek aynı yerde değildir. Kullanılan desteklerin bakımını ve kontrol sırasında nasıl çıkarılacağını ameliyat ekibi açıklar; evde kendiliğinden çıkarılmaz.

Dikişler: Açık teknikte kolumelladaki dikişler 1 hafta sonra alınır. Kapalı teknikte dışarıda alınacak dikiş bulunmaz. Künyede atel ve tampon bilgisi yer alır; dış dikişin olup olmaması kullanılan kesi yoluna bağlıdır.

Ameliyata nasıl hazırlanılır?

Sigara ve nikotin: Sigara, ameliyat sonrası yara iyileşmesi sorunları açısından bir risk etkenidir. Sigara dışındaki nikotin ürünlerine özgü cerrahi veri ise azdır. Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği'nin uygulama başvuru belgesinde, elektronik sigara kullanımı ile cerrahi riskler konusunda klinik veri eksikliği bulunduğu, ancak nikotinin kan akımını azalttığı bilindiği için elektronik sigaranın ve diğer nikotin ürünlerinin olası bir risk etkeni sayıldığı belirtilmektedir.⁹ Bu nedenle ameliyattan en az 1 ay önce sigaranın, elektronik sigaranın ve nikotin içeren diğer ürünlerin bırakılması, ameliyattan sonra da iyileşme tamamlanıncaya kadar kullanılmaması önerilir. Aşağıdaki çalışmalar sigara bırakmaya ilişkindir; sonuçları bütün nikotin ürünleri için aynı risk azalmasının gösterildiği anlamına gelmez. 6 randomize çalışma ile 15 gözlemsel çalışmanın birleştirildiği bir incelemede, bırakılan her haftanın yararı artırdığı ve en az 4 hafta bırakılan çalışmaların daha kısa sürelilere göre belirgin biçimde daha iyi sonuç verdiği gösterilmiştir.¹⁰ Sistematik derlemelerin bir arada değerlendirildiği bir çalışmada, ameliyattan en az 4 hafta önce başlayan ve birden fazla davranışsal destek görüşmesi ile ilaç tedavisini birlikte içeren bırakma girişimlerinin komplikasyonları azalttığı bildirilmiştir. Aynı çalışmada, ameliyata 4 haftadan fazla süre kala başlatılsa bile tek bileşenli girişimlerin bırakma oranını artırdığı ancak komplikasyonları azaltmadığı belirtilmektedir.¹¹ Daha kısa süreler de yararsız değildir: farklı ameliyatlar geçiren erişkinleri kapsayan 55 çalışmalık bir meta analizde, sigara içmeye devam edenlerle karşılaştırıldığında ameliyattan en az 2 hafta önce bırakanlarda akciğer komplikasyonu riskinin göreli olarak yüzde 27, en az 4 hafta önce bırakanlarda yüzde 29 daha düşük olduğu bildirilmiştir.¹² Yani süre uzadıkça yarar artmaktadır; geç kalınmış olması bırakmayı anlamsız kılmaz. Uygulanan süre ve nikotin politikası hekimden hekime değişebilir.

Eşlik eden hastalıklar: Şeker hastalığı ve tansiyonun ameliyat öncesinde düzene girmiş olması beklenir. Vücutta aktif bir enfeksiyon varsa ameliyat ertelenir.

İlaçlar: Kan sulandırıcılar ve bazı bitkisel ürünler kanamayı artırabilir. Kullandığınız her ilacı ve takviyeyi söylemeniz gerekir. Reçeteli ilaçlar kendi kararınızla bırakılmamalıdır.

Tetkik ve anestezi değerlendirmesi: Genel sağlık durumuna ve anestezi değerlendirmesine göre gerekli tetkikler belirlenir.¹³ Daha önce anesteziyle ilgili bir sorun yaşandıysa veya ilaç alerjisi varsa bildirilmelidir. Açlık ve ilaçların ameliyat günü nasıl kullanılacağı konusunda verilen talimata uyulur.

Ev ve ulaşım hazırlığı: Taburculukta eve dönüş için refakatçi ayarlanır.¹³ Kontrollerin zamanı, ilk günlerde ihtiyaç duyulabilecek yardım ve işten ayrılma planı önceden düzenlenir. Ameliyat alanının hazırlığı için ameliyat ekibinin yönlendirmesi alınır; evde kendiliğinden tıraş veya kesi hazırlığı yapılmaz.

Burun içine düzenli kullanılan spreyler ve önceki burun ameliyatları ayrıca bildirilir. Kulak veya kaburga kıkırdağı daha önce alınmışsa muayenede söylenir. Atel, bant, gözlük ve işe dönüş düzeni için taburculukta verilecek talimat önceden gözden geçirilir.

İyileşme süreci nasıldır?

İlk kontrol 1 hafta sonra yapılır. Morlukların gerilemesi 7-10 gün, belirgin ödemin azalması 2-4 hafta olarak beklenir. Bunlar bu uygulamanın bakım takvimidir; kontrol muayenesi yalnız takvim gününe bakılarak yapılmaz. Beklenmeyen yakınma olduğunda planlanan kontrol beklenmez.

Günlük hayata tam dönüş 2-4 hafta olarak planlanırken şeklin ilk değerlendirilmesi 2-3 ay içinde yapılır. Artık hafif şişlik 3-6 ay sürebilir. Burnun son hâlinin oturması ise 6 ay - 1 yıl alabilir. Erken dönemde dışarıdan daha az şiş görünmek, dokuların son şeklini aldığı anlamına gelmez.¹⁴

İşe dönmüş veya günlük işlerini yapabiliyor olmak ile burnun son görünümünü değerlendirebilmek farklı aşamalardır. İlkinde günlük işlevlere dönüş, ikincisinde şişliğin çözülmesi ve şeklin belirginleşmesi izlenir.¹⁴ İlk aylardaki görünüm üzerinden nihai simetri ya da revizyon kararı verilmez; kontrollerde değişimin yönü değerlendirilir.

Solunumun ilk aşaması: Tamponlar çıkarıldığında burundan nefes alma rahatlar. Bu ilk rahatlama, solunumun son durumu olarak değerlendirilmez.

Solunumun ara dönemi: Bir süre sonra burun içini örten mukozadaki ödem nedeniyle hava geçişi yeniden azalabilir. Bu dönemde hekim sprey önerebilir. Tamponların çıkarılmasıyla yaşanan rahatlamanın ardından yeniden tıkanıklık hissedilmesi, tek başına ameliyatın başarısız olduğu anlamına gelmez; bu uygulamanın takip planında burun içi ödem de değerlendirilir.

Solunumun değerlendirilmesi: Nihai solunum sonucu 3-6 ay sonra değerlendirilir. Bununla birlikte giderek artan veya beklenen gidişe uymayan tıkanıklık için bu sürenin bitmesi beklenmez. Görünümün ve solunumun takibi ayrı yapılır; birindeki düzelme diğerindeki yakınmanın göz ardı edilmesine neden olmamalıdır.

Ameliyattan sonra nelere dikkat edilir?

Aşağıdakiler genel çerçevedir. Size verilen talimat farklıysa hekiminizin talimatı geçerlidir.

Uyku: Baş yükseltilerek dinlenilir. Bu pozisyonun ve fiziksel zorlanmadan kaçınmanın ne kadar sürdürüleceğini hekim belirler. Kesiye baskı yapmayan bir yatış tercih edilir. Yan veya yüzükoyun yatmaya dönüş, kesi ve şişliğin durumuna göre değerlendirilir.

Soğuk uygulama: Ameliyat alanına, baskı yapmayacak biçimde soğuk uygulanır. Uygulamanın biçimi ve süresi hekimin talimatına göre belirlenir.

Duş, yara ve pansuman: Duşa ne zaman girilebileceği kullanılan pansumana göre değişir. Deride kesi varsa, izin verildiğinde yara ovulmadan duş alınabilir ve bölge nazikçe kurulanır. Küvet, havuz ve deniz için yaranın tamamen kapanması beklenir.

Burun temizliği ve bant: İlk hafta dikiş alanlarına pomad uygulanır ve burun içine nemlendirici sprey kullanılır. Bant kullanımı 2 hafta olarak planlanır. Ürünün uygulanacağı alan ve bant değişiminin biçimi taburculukta verilen talimata göre belirlenir. Burun içindeki kabuklar zorlanarak koparılmaz; temizlik için verilen yöntemin dışına çıkılmaz.

Gözlük: Burun üzerine oturan gözlüğün kullanımı tekniğe göre değişir; genellikle en az 1-2 ay kısıtlanır. Görme için gözlük gerekiyorsa buruna baskı yapmadan nasıl kullanılabileceği ameliyat ekibiyle önceden planlanır. Kısıtın sonlanmasına yalnız kişinin kendini iyi hissetmesiyle karar verilmez.

Sümkürme: Kısıtlama tekniğe göre değişir ve genellikle en az 4-6 hafta sürer. Burun tıkanıklığını açmak için kuvvetle sümkürülmez. Temizlik ve sprey kullanımı verilen plana göre yapılır; tıkanıklık sürüyorsa kendi kendine yeni bir ürün eklemek yerine hekim değerlendirmesi alınır.

Ağrı: Ağrı için reçete edilen tedavi kullanılır. Beklenen gidişten farklı biçimde artan, verilen tedaviye rağmen belirginleşen veya şişlik ve kanamayla birlikte olan ağrı hekime bildirilir. Kulak ya da kaburgadan kıkırdak alınmışsa o bölgedeki ağrı da ayrıca tarif edilir.

Hareket: Baş aşağı eğilme, ıkınma ve ağır kaldırma gibi zorlanmalar erken dönemde sınırlanır. Kesi bölgesini gerecek veya sürtecek hareketlerden kaçınılır. Kendinizi iyi hissetseniz de zorlayıcı etkinliklere birden dönmeyin. Gün içindeki hareket ve dinlenme, taburculukta verilen plana göre düzenlenir.

İşe ve spora dönüş: İşe dönüş 1-2 hafta, spora dönüş 2-4 hafta olarak planlanır. İşin fiziksel yükü ile egzersizin türü değerlendirilir. Özellikle buruna darbe veya baskı gelebilecek etkinliklere dönüş için ayrıca hekim onayı alınır; genel spor aralığı her etkinlik için otomatik izin sayılmaz.

Araç kullanımı: Dönüş 1-3 gün içinde değerlendirilebilir. Sersemlik, dikkat azalması veya görüşü etkileyen bir sorun varsa araç kullanılmaz. Kullanılan ilaçlar ve hareketlerin rahatlığı dikkate alınır; verilen aralık tek başına araç kullanmaya hazır olunduğunu göstermez.

Cinsel yaşam: Günlük hareketler belirgin ağrı oluşturmamaya başladığında ve kendinizi rahat hissettiğinizde dönüş değerlendirilebilir. Burun ve yüz bölgesine baskıdan, kesi hattını geren hareketlerden ve belirgin zorlanmadan kaçınılır. Sabit bir gün yerine iyileşmenin gidişi ve hekimin önerisi esas alınır.

Sigara: Sigara ameliyattan sonra da yara iyileşmesini bozar; iyileşme tamamlanana kadar sigara ve nikotin içeren ürünler kullanılmamalıdır.

Normal olan bulgular: İlk dönemde şişlik, morluk, burun tıkanıklığı ve uyuşma görülebilir.² Bu bulguların gidişi kontrollerde değerlendirilir. Burnu sık sık bastırarak kontrol etmek ya da şekil vermeye çalışmak yerine yakınmanın yeri, başladığı zaman ve değişimi hekime anlatılır. Artan ağrı veya kanama olağan şişliğin içine katılıp geçiştirilmez.

İzler nasıl değişir?

Açık teknikte kolumelladaki deri kesisi dışarıda iz oluşturabilir; kapalı teknikte burun içinden yapılan erişimin görünür bir dış kesi izi yoktur.¹ Dış iz bulunmaması, burun içinde iyileşen doku olmadığı ya da ameliyatın risksiz olduğu anlamına gelmez.¹⁵

Bu uygulamada deri izinin olgunlaşması 6 ay - 1 yıl olarak değerlendirilir. Açık teknikte kolumelladaki deri kesisi için silikon jel ve masaj önerilir; uygulamaya başlama kararı yaranın iyileşmesine göre hekim tarafından verilir. İç yüzey kesilerine silikon jel ve masaj uygulanmaz. Kapalı tekniğe, açık teknikteki dış deri izi bakımı aktarılmaz.

Kulak veya kaburgadan kıkırdak alınmışsa o bölgenin dış deri kesisi ayrıca değerlendirilir. Bakım talimatında hangi ürünün hangi kesi için verildiği açık olmalıdır. Deri kesisine verilen bir ürün burun içine sürülmez; ilk hafta dikiş alanına önerilen pomad ile daha sonraki iz bakımı birbirinin yerine kullanılmaz.

İzin görünürlüğü ve yara iyileşmesi kişiden kişiye değişebilir; açık teknikte izin fark edilmeyeceği garanti edilemez.¹⁵ Kalıcı kızarıklık, açılma veya belirginleşen iz için kontrol muayenesi alınır.

Riskler ve komplikasyonlar

Burun ameliyatından sonra istenmeyen sonuç veya ek tedavi gereksinimi oluşabilir.¹⁵ Primer estetik, işlevsel ve birleşik rinoplastileri içeren 36 çalışmalık derlemede kanama, enfeksiyon, yara ayrılması, septum perforasyonu ve ek ameliyat gereksinimi değerlendirilmiştir.¹⁶ Farklı teknik ve hasta gruplarının sonuçları, tek kişinin bütün risklerini gösteren bir yüzde olarak okunmamalıdır.¹⁶

Şekil, simetri ve destekle ilgili sorunlar

Asimetri, sırt veya uç bölümünde düzensizlik ve beklenenden farklı görünüm oluşabilir.¹⁵⁶ Destek kaybıyla ilişkili sorunlardan biri eyer burun olarak adlandırılan burun sırtı çökmesidir; sırt yapılarına fazla veya yetersiz müdahale başka kontur sorunlarına da yol açabilir.⁶

Kıkırdak greftinde eğrilme, yer değiştirme veya rezorpsiyon gelişebilir.⁶⁸ Bu olasılıklar, her kıkırdak eklenen kişide aynı sorunların oluşacağı anlamına gelmez.⁸ Kalıcı şekil sorunu olduğunda ek ameliyat değerlendirilebilir; erken ödem ile kalıcı düzensizlik kontrol muayenelerinde ayrılır.¹⁵¹⁴

Solunum güçlüğü ve septum perforasyonu

Ameliyat öncesindeki solunum güçlüğü sürebilir veya ameliyattan sonra yeni solunum güçlüğü oluşabilir.¹⁵ Bu nedenle yeni tıkanıklığın yalnız görünümle ilgili bir yakınma olmadığı dikkate alınır. Şiddetlenen yakınmada rutin kontrol tarihi beklenmez.

Septum perforasyonu, burnun içindeki bölmede delik oluşmasıdır. Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği bunu seyrek görülebilen bir risk olarak sıralamakta, onarım için ek cerrahi gerekebileceğini ve her perforasyonun düzeltilemeyebileceğini belirtmektedir.¹⁵ 36 çalışmalık derlemede septum perforasyonu için bildirilen çalışma oranları yüzde 0 ile 2,6 arasındadır; bu da tek bir havuzlanmış olasılık değil, çalışmalar arasındaki aralıktır.¹⁶ Geçici mukoza ödemi ile kalıcı yapısal sorun aynı değildir; ayrım muayeneyle yapılır.

Koku ve duyu değişiklikleri

Koku alma değişikliği ve burunda uyuşma görülebilir; koku veya tat değişikliği ile uyuşmanın kalıcı olması da bildirilen komplikasyonlar arasındadır.² Bu yazıda kalıcı koku kaybı için doğrulanmış bir sıklık verilmemektedir. Önceden var olan koku yakınması ile ameliyattan sonra başlayan değişiklik ayrı anlatılmalı, uzayan yakınmalar hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Kanama, yara ve enfeksiyon

Kanama, yara ayrılması veya enfeksiyon ek tedavi gerektirebilir.¹⁶ Kanamanın artması, yaranın açılması, kötü kokulu akıntı veya ateşle birlikte artan ağrı olduğunda ameliyat ekibine haber verilir. Burun içi destek, atel veya bant sorunu olduğunda bunlar evde düzeltilmeye çalışılmaz.

Kıkırdak alınan bölgeyle ilgili riskler

Kulak veya kaburgadan kıkırdak alınırsa ağrı ve iz ayrıca değerlendirilir.¹⁷ Kaburga kıkırdağı alınmasına ilişkin 21 çalışmalık derlemede verici alan sorunlarının havuzlanmış oranları pnömotoraks için yüzde 0,1, plevra yırtığı, enfeksiyon ve sıvı birikimi için ayrı ayrı yüzde 0,6, izle ilgili sorunlar için yüzde 2,9 ve şiddetli verici alan ağrısı için yüzde 0,2 olarak bildirilmiştir.⁷ Pnömotoraks, akciğer ile göğüs duvarı arasına hava girmesidir; göğüs ağrısı ve nefes darlığı olduğunda acil değerlendirme gerekir.

20 çalışma ve 1648 hastayı kapsayan güncellenmiş meta analizde pnömotoraksın havuzlanmış oranı yüzde 0, yüzde 95 güven aralığı yüzde 0-0,46 olarak bildirilmiştir.⁸ Bu bulgu riskin sıfır olduğunu kanıtlamaz; seyrek olaylar açısından belirsizlik bulunduğunu gösterir.⁸ İki derlemenin pnömotoraks için verdiği yüzde 0,1 ile yüzde 0 değerleri ayrı çalışma kümelerinden gelen tahminlerdir ve birbiriyle çelişmez; yüzde 0,1, diğer derlemenin yüzde 0-0,46 güven aralığının içinde kalmaktadır.⁷⁸

Ağrının her hastada ağır olacağı da söylenemez. Rinoplasti ve burun rekonstrüksiyonu geçiren 55 kişilik prospektif pilot çalışmada, 1, 4 ve 12 haftalık değerlendirmeler planlanmış; kulak ile kaburga verici alanlarının ağrı puanları arasında anlamlı fark bulunmamıştır.¹⁷ Küçük ve farklı ameliyatları içeren bu seri ağrısızlık garantisi değildir.¹⁷

Anestezi ve genel cerrahi riskler

Genel anesteziye ilişkin riskler ve kişinin eşlik eden hastalıkları ameliyat öncesi değerlendirmede ele alınır.¹⁵ Kullanılacak önlemler kişiye ve planlanan işlemlere göre belirlenir.

Pıhtı: Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması ve bu pıhtının akciğere gitmesi ciddi bir durumdur. Bacakta tek taraflı ağrı ve şişlik, ani nefes darlığı veya göğüs ağrısı acil değerlendirme gerektirir.

Pıhtıdan korunma yaklaşımı kişinin riskine ve yapılacak ameliyata göre belirlenir. Kullanılacak önlemler taburculuk ve bakım planında açıklanır. Reçete edilmemiş kan sulandırıcı başlanmaz; mevcut bir tedavi de kişinin kendi kararıyla değiştirilmez.

Sonuç ne zaman oturur, revizyon ne zaman değerlendirilir?

Günlük hayata tam dönüş için verilen 2-4 hafta, burnun son hâlini görme süresi değildir. Şekil 2-3 ay içinde ilk değerlendirmeye uygun hâle gelirken artık hafif şişlik 3-6 ay sürebilir; sonucun oturması 6 ay - 1 yıl olarak beklenir. Bu nedenle işe dönüş sırasında burun hâlâ iyileşme dönemindedir. Amerikan Plastik Cerrahlar Derneği de ilk şişlik geriledikten sonra konturun belirginleşmesinin daha uzun sürdüğünü belirtmektedir.¹⁴

Revizyon, ilk ameliyatın ardından kalan veya gelişen bir sorunu düzeltmek için yapılan ek ameliyattır. Spataro ve arkadaşlarının ABD'de 3 eyaletin sağlık kayıtları üzerinden yaptığı çalışmada toplam 175842 septorinoplasti kaydı incelenmiştir.⁴ İlk ameliyatını geçiren 172324 kişinin 5389'unda, yani yüzde 3,1'inde revizyon kaydedilmiştir; 2005-2009 arasındaki ameliyatlar 2012 sonuna kadar izlenmiş ve en az 3 yıllık takip sağlanmıştır.⁴ Bu seri estetik ve solunum amaçlı septorinoplastileri birlikte kapsamaktadır; oran yalnız estetik burun ameliyatının oranı veya memnuniyetsizlik yüzdesi değildir.⁴ Aynı çalışmada, sağlık kayıtlarında estetik nedenle kodlanan 4289 ameliyatın 340'ında, yani yüzde 7,9'unda revizyon bildirilmiştir; estetik kodlama, daha yüksek revizyon oranıyla birlikte bildirilen özellikler arasındadır.⁴ Bu alt grup çok daha küçük bir sayıya dayanmakta ve kayıtlardaki kodlamaya göre ayrılmaktadır; sonucu, estetik burun ameliyatı düşünen bir kişinin beklemesi gereken revizyon oranını doğrudan göstermez.⁴

36 çalışmalık diğer derlemede revizyon için yüzde 0-10,9 arasında çalışma oranları bildirilmiştir.¹⁶ Bu aralık, farklı çalışmalardaki sonuçların aralığıdır; tek bir havuzlanmış olasılık ya da kişinin beklemesi gereken bir alt ve üst sınır değildir.¹⁶ Kayıt serisinin yüzde 3,1 değeriyle doğrudan güvenlik karşılaştırması yapmak uygun olmaz; hasta grupları ve ölçülen sonuçların kapsamı aynı değildir.⁴¹⁶

Erken dönemde ödem varken, yalnız görünüm üzerinden kesin revizyon kararı verilmez. Önce şişliğin gidişi ve kalan sorunun niteliği değerlendirilir. Bu yaklaşım, kanama, enfeksiyon veya belirgin solunum güçlüğü gibi erken değerlendirme gerektiren sorunlarda beklemek anlamına gelmez. Ek ameliyatın gerekip gerekmediği ve zamanı kişiye göre belirlenir.¹⁵

Sonuçtan ne beklenebilir?

Beklenen değişiklik, ameliyattan önce belirlenen görünüm hedefleriyle birlikte değerlendirilir. Sonucun uzun süre korunması mümkün olsa da yaşlanmaya bağlı değişiklikler devam eder; burun şeklinin hiç değişmeyeceği söylenemez.¹⁸ Tam simetri veya ek işlem gerekmeyeceği garanti edilemez.¹⁵

Bir kişinin beğendiği biçim, başka bir kişi için cerrahi hedef olmak zorunda değildir. Bireysel ve etnik özelliklerle ilişkili burun biçimi farklılıkları olağandır; tek başına düzeltilmesi gereken bir sorun olarak değerlendirilmez. Muayenede yalnız değiştirilecek özelliklerin değil, korunması istenen özelliklerin de açıkça belirtilmesi gerekir. Ameliyatın değerlendirilmesi tek bir ölçüye ya da herkes için geçerli bir görünüm tarifine indirgenmez.

Solunum hedefi ayrıca izlenir. Tamponların çıkarılmasıyla sağlanan ilk rahatlama, aradaki ödem dönemi ve 3-6 ay sonraki değerlendirme birlikte ele alınır. Görünümle ilgili değerlendirme takvimi ile nefes alma yakınmasının takibi aynı şey değildir; süren bir yakınma, dış görünümden memnun olunsa bile hekime bildirilmelidir.

Ne zaman hekime başvurulmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda gecikmeden acil değerlendirme gerekir:

• Durmayan veya belirgin artan kanama.
• Hızla artan şişlikle birlikte belirgin solunum güçlüğü.
• Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma.
• Bacakta tek taraflı ağrı ve şişlik.

Aşağıdaki durumlarda ameliyat ekibine haber verilmelidir:

• Ateş, kötü kokulu akıntı, yaranın açılması veya giderek artan kızarıklık ve ağrı.
• Atel, tampon veya bantla ilgili yer değiştirme ya da belirgin baskı yakınması.
• Beklenen gidişe uymayan, artan veya uzayan burun tıkanıklığı.
• Kalıcılaşan koku değişikliği veya burunda artan duyu yakınması.
• Kıkırdak alınan kulak ya da göğüs bölgesinde artan ağrı, şişlik veya akıntı.

Bu belirtilerde planlanan kontrol tarihi beklenmez. Özellikle kaburga kıkırdağı alınmışsa göğüs ağrısı ve nefes darlığı yalnız ameliyat yerinin ağrısı gibi değerlendirilmemelidir. Hangi birime başvurulacağı taburculukta verilen iletişim ve acil başvuru planına göre belirlenir.

Bu yazıdaki sayılar hakkında

Künyedeki süreler ile kontrol, bakım ve iyileşme takvimi hekimin bu uygulama için belirlediği çerçevedir. Kişisel iyileşme ve ameliyat kapsamına göre yeniden değerlendirilir. Günlük hayata dönüş, şişliğin tamamen geçmesi ve sonucun oturması farklı ölçütlerdir.

Araştırma sayıları kendi hasta gruplarına aittir. Revizyon kayıtları, teknik karşılaştırmalarındaki ölçek puanları ve yalnız kaburga kıkırdağı kullanılan hastaların verici alan riskleri aynı paydadan gelmez.⁴⁵⁸ Bir araştırmada anlamlı fark bulunmaması yöntemlerin eşdeğer olduğunu, seyrek bir olay için yüzde 0 hesaplanması da riskin bulunmadığını göstermez.⁵⁸ Bu sayılar kişisel sonuç vaadi yerine, muayenede değerlendirilecek belirsizlikleri açıklamak için verilmiştir.

Kaynaklar

1. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Procedure Steps. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

2. Ishii LE, Tollefson TT, Basura GJ, ve ark. Clinical Practice Guideline: Improving Nasal Form and Function after Rhinoplasty. Otolaryngol Head Neck Surg. 2017;156(2 Suppl):S1-S30. doi:10.1177/0194599816683153 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

3. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Candidates. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩ ↩²

4. Spataro E, Piccirillo JF, Kallogjeri D, Branham GH, Desai SC. Revision Rates and Risk Factors of 175 842 Patients Undergoing Septorhinoplasty. JAMA Facial Plast Surg. 2016;18(3):212-219. doi:10.1001/jamafacial.2015.2194 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

5. Abi Zeid Daou C, Jalkh RM, Semaan ZM, Daou AM. Outcomes of Open Versus Closed Rhinoplasty, a Systematic Review and Meta-analysis. Plast Reconstr Surg Glob Open. 2025;13(8):e7047. doi:10.1097/GOX.0000000000007047 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

6. Hamilton GS 3rd. Dorsal Failures: From Saddle Deformity to Pollybeak. Facial Plast Surg. 2018;34(3):261-269. doi:10.1055/s-0038-1653990 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

7. Varadharajan K, Sethukumar P, Anwar M, Patel K. Complications Associated With the Use of Autologous Costal Cartilage in Rhinoplasty: A Systematic Review. Aesthet Surg J. 2015;35(6):644-652. doi:10.1093/asj/sju117 ↩ ↩² ↩³

8. Chen H, Wang X, Deng Y. Complications Associated with Autologous Costal Cartilage Used in Rhinoplasty: An Updated Meta-Analysis. Aesthetic Plast Surg. 2023;47(1):304-312. doi:10.1007/s00266-022-03075-3 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

9. American Society of Plastic Surgeons. Managing the risks of smoking in plastic surgery patients. Practice reference, 9 Ekim 2024. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩

10. Mills E, Eyawo O, Lockhart I, Kelly S, Wu P, Ebbert JO. Smoking cessation reduces postoperative complications: a systematic review and meta-analysis. Am J Med. 2011;124(2):144-154.e8. doi:10.1016/j.amjmed.2010.09.013 ↩

11. Fiddes RA, McCaffrey N. Preoperative smoking-cessation interventions to prevent postoperative complications: a quality assessment and overview of systematic review evidence. Anesth Analg. 2025;140(6):1377-1387. doi:10.1213/ANE.0000000000007187 ↩

12. Tang E, Rodriguez RM, Srivastava A, ve ark. Impact of short duration smoking cessation on post-operative complications: a systematic review and meta-analysis. J Clin Anesth. 2025;106:111967. doi:10.1016/j.jclinane.2025.111967 ↩

13. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Preparation. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩ ↩²

14. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Recovery. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩ ↩² ↩³ ↩⁴

15. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Risks and Safety. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰

16. Sharif-Askary B, Carlson AR, Van Noord MG, Marcus JR. Incidence of Postoperative Adverse Events after Rhinoplasty: A Systematic Review. Plast Reconstr Surg. 2020;145(3):669-684. doi:10.1097/PRS.0000000000006561 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷

17. Ho TT, Sykes K, Kriet JD, Humphrey C. Cartilage Graft Donor Site Morbidity following Rhinoplasty and Nasal Reconstruction. Craniomaxillofac Trauma Reconstr. 2018;11(4):278-284. doi:10.1055/s-0037-1607065 ↩ ↩² ↩³

18. American Society of Plastic Surgeons. Rhinoplasty Results. Erişim tarihi: 7 Eylül 2026. Kurum metni ↩