PRP (trombositten zengin plazma)

PRP, kişinin kendi kanından hazırlanan, trombosit bakımından zenginleştirilmiş plazmadır.¹ Bu yazı, PRP'nin genel kullanım alanlarını, özellikle saç ekimi olmadan saç dökülmesi için araştırılan etkilerini, cilt görünümüne ilişkin bulguları ve riskleri değerlendirir. Hazırlama tarifi, seans sayısı ve kişisel uygulama takvimi vermez. Araştırmalarda bildirilen değişiklikler, belirli bir kişide elde edilecek sonucun garantisi değildir.

PRP nedir?

PRP, İngilizce "platelet-rich plasma" ifadesinin kısaltmasıdır; Türkçede trombositten zengin plazma olarak adlandırılır.¹ Kişiden alınan kanın bileşenleri ayrılır ve trombosit bakımından yoğunlaştırılan bölümü kullanılır.¹ Otolog sözcüğü, kullanılan kanın aynı kişiden geldiğini anlatır. Bu sözcük tek başına hazırlığın içeriğini, etkinliğini veya güvenliğini açıklamaz.^1,2

Trombosit ile kök hücre aynı şey midir?

Trombositler pıhtılaşmada görev alır ve çeşitli büyüme faktörleri taşır.¹ Bu maddelerin hücreler arasındaki iletişim, doku onarımı ve damar oluşumuyla ilişkili süreçlerde rolleri araştırılmaktadır.¹ PRP'nin kullanılmasının biyolojik gerekçesi de bu ilişkilerden doğmaktadır; ancak laboratuvarda gösterilen bir etki, kişinin saçında veya cildinde ne kadar değişiklik olacağını tek başına göstermez.¹

PRP ile kök hücre içeren ürünler aynı şey değildir.¹ PRP'nin dokudaki hücreleri etkileyebilmesi, işlem sırasında kök hücre nakledildiği anlamına gelmez; kemik iliği kaynaklı hücre konsantreleri ile PRP, bilimsel kaynaklarda ayrı ele alınmaktadır.¹ Bu ayrımı kurmak için PRP'nin hiçbir hücresel bileşen içermediğini söylemek de doğru olmaz; hazırlığın içinde trombositlerin yanı sıra farklı miktarlarda lökosit ve başka kan bileşenleri bulunabilir.¹

Her PRP hazırlığı aynı mıdır?

PRP tek bir sabit içerik değildir. Hazırlama yöntemi, trombositlerin yoğunluğu, lökosit içeriği ve trombositlerden maddelerin salınmasını başlatan aktivasyon gibi özellikler değişebilmektedir.¹ Araştırmalarda bu özelliklerin her zaman aynı ayrıntıyla bildirilmemesi de karşılaştırmayı sınırlamaktadır.¹

Bu nedenle aynı adın kullanılması, araştırılan ürünlerin birbirinin aynısı olduğunu göstermez. Bir çalışmada olumlu sonuç alınması, adı PRP olan bütün hazırlıklarda aynı büyüklükte sonuç beklenebileceği anlamına gelmez.¹ Buna karşılık hazırlama farklılıklarının bulunması da PRP'nin etkisiz olduğunu göstermez; sonuç okunurken hangi hazırlığın, hangi amaçla ve hangi ölçütle araştırıldığının bilinmesini gerektirir.¹

Hangi değişiklikler beklenir, hangileri beklenmez?

Kullanım alanları aynı kanıta mı dayanır?

PRP, saç dökülmesi ve cilt görünümünün yanı sıra ortopedi, spor hekimliği ve yara iyileşmesi gibi farklı alanlarda araştırılmaktadır.¹ Bu alanların her biri ayrı bir klinik sorudur. Bir tendon sorunu için yapılan araştırma, saç yoğunluğunun artacağına veya yüz görünümünün değişeceğine kanıt oluşturmaz. Burada kas ve iskelet sistemi hastalıklarının tedavisi değerlendirilmemektedir.

Saç araştırmalarında belirli bir alandaki saç sayısı, tel kalınlığı ve dökülme gibi ölçütler incelenmektedir.^3,4 Cilt çalışmalarında ise görünüm değerlendirmeleri, elastikiyet ve katılımcının değerlendirmesi gibi farklı sonuçlar kullanılmaktadır.⁵ Bunların tümünü tek bir "yenilenme" sonucu altında birleştirmek, hangi değişikliğin gösterildiğini belirsizleştirir.

Saç yoğunluğundaki artış, her saç telinin kalınlaştığı veya saç dökülmesinin nedeninin ortadan kalktığı anlamına gelmez.^3,4 Benzer biçimde, cilt görünümünün olumlu değerlendirilmesi yüz dokularının cerrahi olarak kaldırılmasıyla eşdeğer bir sonuç değildir; burada ele alınan cilt derlemesi böyle bir eşdeğerliği göstermemektedir.⁵

PRP'nin tek başına kullanılmasıyla başka bir işleme eklenmesi de ayrılmalıdır. Cilt araştırmalarında PRP'nin lazer, yağ enjeksiyonu veya başka maddelerle birlikte değerlendirildiği çalışmalar bulunmaktadır.⁵ Birlikte yapılan işlemin sonucunun tamamı PRP'ye ait sayılamaz. Bu sayfa PRP'nin katkısını değerlendirir; cilt yenileme yöntemlerinin uygulama ayrıntıları ve diğer maddelerin kendi kanıtları ayrı konulardır.

Etkinliğe ilişkin kanıt ne göstermektedir?

Saç dökülmesinde hangi tanı araştırılmıştır?

Saç dökülmesi tek bir hastalığın adı değildir. Androgenetik alopesi, alopesi areata ve telogen effluvium gibi durumların nedenleri ve seyirleri farklıdır.⁴ PRP hakkında bir araştırma okunurken önce katılımcıların hangi tanıyla çalışmaya alındığına bakılması gerekir. Androgenetik alopeside bulunan sonuç, başka bir dökülme türüne doğrudan taşınamaz.

Aşağıdaki temel karşılaştırma androgenetik alopeside PRP ile plasebo arasındadır.³ Plasebo, araştırılan PRP bileşenini içermeyen kontrol uygulamasıdır. Bu karşılaştırma, saç ekimi yapılan kişilerde greftlerin tutunmasını veya PRP'nin bütün ilaçlardan üstün olup olmadığını ölçmemektedir.³

Anitua ve arkadaşlarının daha geniş derlemesinde farklı dökülme tanıları incelenmiş, ancak androgenetik alopesi çalışmalarının diğer tanılara göre daha fazla olduğu belirtilmiştir.⁴ Tanı alt grupları arasında anlamlı bir fark saptanmaması, her dökülme türünde aynı yararın kanıtlandığı biçiminde yorumlanmamalıdır; yazarlar grupların dengesizliğini ve sınırlı veriyi özellikle vurgulamaktadır.⁴

Tek başına PRP saç yoğunluğunu artırır mı?

Kieling ve arkadaşlarının sistematik derlemesine 14 çalışma ve toplam 431 kişi alınmış; 13 çalışma meta analize, yani sonuçların birlikte hesaplandığı nicel değerlendirmeye katılmıştır.³ PRP ile plasebo karşılaştırmasında saç yoğunluğu bakımından PRP lehine bir ortalama fark bildirilmiştir.³

Ölçülen sonuç	Meta analize giren çalışma	Ortalama fark	Yüzde 95 güven aralığı	I²	Kanıt kesinliği
Saç yoğunluğu	13	27,55 saç/cm² artış	14,04-41,06 saç/cm²	Yüzde 95,99	Düşük
Saç teli kalınlığı	5	2,02 µm artış	-0,85 ile 4,88 µm	Yüzde 77,11	Çok düşük

Tablodaki iki sonuç aynı derlemeden alınmıştır; ancak farklı sayıda çalışma tarafından ölçülmüştür.³ Yoğunluk sonucu, ölçülen alanda PRP ile kontrol arasındaki ortalama farktır. Yüzde başarı, başın tamamında kazanılan saç sayısı veya her kişiye eklenecek sabit miktar değildir. Güven aralığı da katılımcıların en az ve en çok kazandığı saç sayısını değil, hesaplanan ortalama farkın belirsizliğini gösterir.

I², çalışmaların sonuçlarının birbirinden ne kadar farklılaştığını değerlendiren bir göstergedir. Yoğunluk analizindeki yüksek değer, tek tek çalışmaların aynı büyüklükte bir etki vermediğini göstermektedir.³ Yazarlar hazırlama, çalışma tasarımı ve takip farklılıklarını kanıta duyulan güveni azaltan etkenler arasında saymaktadır.³ Düşük kesinlik, olumlu bulgunun yok sayılması anlamına gelmez; etkinin büyüklüğü konusunda daha sağlam araştırmalara ihtiyaç bulunduğunu anlatır.

Derlemede farklı kişilerin karşılaştırıldığı çalışmaların yanında aynı kişinin saçlı derisinin farklı taraflarının karşılaştırıldığı çalışmalar da yer almaktadır.³ Bu nedenle araştırma sayısı, kişi sayısı ve karşılaştırılan alan sayısı aynı birim değildir. Tablodaki sonuçlar birbirine eklenerek toplam başarı veya kişisel kazanç hesaplanamaz.

Yoğunluk ile tel kalınlığı aynı sonuç mudur?

Yoğunluk, belirli bir alanda sayılan saçları; kalınlık ise saç telinin çapını anlatır.³ Birinde değişiklik bulunması, diğerinin de aynı ölçüde değiştiğini göstermez. Kalınlık için bildirilen güven aralığı sıfırı kapsamaktadır; bu sonuç PRP'nin tel kalınlığında belirgin üstünlüğü gösterilmiş gibi sunulamaz.³

Kaynakta kalınlık sonucunun yanında p=0,02 yazmasına karşın aynı sonucun güven aralığı -0,85 ile 4,88 µm olarak verilmiştir.³ Bu sunumdan kesin bir üstünlük sonucu çıkarılmamaktadır; burada güven aralığı ile yazarların çok düşük kanıt kesinliği değerlendirmesi birlikte korunmaktadır. Sayılar arasındaki bu sorun, yoğunluk ölçümünün sonucuyla karıştırılmamalıdır.

Yayın yanlılığı değerlendirmesinde de farklı işaretler bulunmaktadır. Yazarlar, küçük ve büyük çalışmaların sonuç dağılımını gösteren huni grafiğinin asimetrisinden yayın yanlılığı yorumu yapmış; buna karşılık Egger adlı istatistiksel testin yayın yanlılığı saptamadığını bildirmiştir.³ Bu nedenle "yayın yanlılığı istatistiksel olarak kanıtlanmıştır" demek uygun değildir. Bulguların seçilerek yayımlanmış olabileceği kaygısı ile bunun bir testte gösterilmiş olması aynı şey değildir.

İlaçla karşılaştırma ve ek tedavi neyi değiştirir?

Anitua ve arkadaşlarının 2025 derlemesi 43 randomize çalışma ve 1877 katılımcıyı kapsamaktadır.⁴ Çalışmalarda PRP'nin tek başına veya başka tedavilere eklenerek kullanımı, farklı kontrol grupları ve farklı saç dökülmesi tanıları birlikte ele alınmıştır.⁴ Yoğunluk bakımından olumlu sonuçlar bildirilmiş, saç teli kalınlığında ise anlamlı fark gösterilememiştir.⁴

Bu daha geniş araştırma kümesi, tek başına PRP-plasebo karşılaştırmasının başka adla tekrarı değildir. PRP'nin plasebodan farklı olması, etkin bir ilaçtan daha iyi olduğunu göstermez. PRP eklenen ilaç tedavisi ile yalnız ilaç tedavisinin karşılaştırılması da PRP'nin ilacın yerine geçebildiği sorusunu yanıtlamaz. Karşılaştırılan gruplarda ne yapıldığı sonuçla birlikte okunmalıdır.⁴

Derlemede saç yoğunluğu bakımından bazı aktif tedavilerle karşılaştırmalarda anlamlı fark bulunmamıştır.⁴ Bu durum, yöntemlerin her kişide eşdeğer olduğunu veya mevcut tedavinin bırakılması gerektiğini gösteren bir sonuç değildir. Çalışmanın fark saptayamamasıyla eşdeğerliği göstermek farklı araştırma sorularıdır.

Aktive edilmiş PRP alt grubunda yoğunluk için olumlu bulgu bildirilmiş, ancak aktivasyon grupları arasındaki farkı doğrudan sınayan etkileşim testi anlamlı bulunmamıştır.⁴ Dolayısıyla bir alt gruptaki olumlu sonuçtan belirli hazırlama yönteminin üstünlüğü çıkarılmamaktadır. Derlemenin yazarları PRP teknolojisi üzerinde çalışan bir kuruluşla mali ilişkilerini açıklamıştır.⁴ Bu bilgi araştırmayı tek başına geçersiz kılmaz; yöntem önerisine dönüştürülecek yorumların ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.

Saç ekimiyle birlikte kullanımın farkı nedir?

PRP ekimin zorunlu tamamlayıcısı değildir ve yeni bir verici alan oluşturmaz. Saç ekimi olmadan yapılan yoğunluk araştırmaları, ekim sırasında PRP eklemenin gerekliliğini ölçen çalışmalar değildir.^3,4 Bir saç yoğunluğu ölçümünün artması da yeni bir verici alan oluşturulduğunu gösteren ölçüm değildir.

Ekimle birlikte kullanımın kanıtı saç dökülmesi tedavisi yazısında ayrı değerlendirilmiştir. Orada, eşlik eden ilaç tedavisinin ve katılımcıların gruplara dağıtılma biçiminin sonuçları nasıl sınırladığı açıklanmaktadır. Bu çekinceler, PRP'nin tek başına kullanımını inceleyen daha geniş bir literatür bulunduğu gerekçesiyle ortadan kalkmaz. Buradaki araştırma kümesi o çalışmalarla birleştirilerek ortak bir başarı oranı oluşturulmamaktadır.

Cilt görünümü için ne bilinmektedir?

Cruciani ve arkadaşlarının 2024 şemsiye derlemesi 13 sistematik derlemeyi incelemiştir; bu derlemelerdeki 114 tekrar eden kayıt, 28 ayrı birincil çalışmaya dayanmaktadır.⁵ Bunların 18'i kontrolsüzdür; 20 çalışma PRP'yi tek başına, 8 çalışma başka tedavilerle birlikte değerlendirmiştir.⁵ Dolayısıyla kayıt sayısı bağımsız deney sayısı değildir.

Birleşik uygulamalarda katılımcı değerlendirmesi ve bazı cilt ölçümleri bakımından olumlu sonuçlar aktarılmıştır.⁵ Bununla birlikte derleme, tek başına veya başka işlemlere eklenen PRP'nin yüz görünümüne etkisi için kesin sonuç kurmaya yeterli kanıt bulunmadığını belirtmektedir.⁵ Bu sonuç "etkisizliği kanıtlanmıştır" anlamına gelmez; olumlu bulguların ne büyüklükte ve ne kadar güvenilir olduğu henüz yeterince belirlenememiştir.

Birlikte yapılan işlemden sonra görünümün olumlu değerlendirilmesi ile PRP'nin tek başına aynı değişikliği sağlaması ayrı iddialardır. Kontrol grubunun bulunmaması ve sonuçların öznel ölçeklerle değerlendirilmesi bu ayrımı güçleştirebilmektedir.⁵ Saç yoğunluğu için bulunan sayısal fark da cilt görünümünün kanıtı olarak kullanılamaz.

Türkiye'de yetki ve ürünün niteliği nasıl değerlendirilir?

Sertifika ve kuruluş yetkisi aynı şey midir?

Estetik ve kozmetik amaçlı sağlık hizmetinin özel ayakta teşhis ve tedavi kuruluşlarında nasıl sunulacağı, 19 Nisan 2025 tarihli Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmektedir.⁶

Yürürlükteki hüküm üç koşulu birlikte arar. Estetik ya da kozmetik amaçlı sağlık hizmeti, tıp merkezi, poliklinik ve muayenehane bünyesinde; tabiplerin eğitim müfredatları veya sertifika ile edinilmiş yetkinlikleri kapsamında; bulundukları sağlık kuruluşunda izin verilen tıbbi uygulamalar çerçevesinde ve poliklinik odası için tanımlanmış fiziki mekân ile asgari tıbbi donanım sağlanmak şartıyla sunulabilir.⁶

Yönetmelikte geçen sertifika, Bakanlık mevzuatına göre tescil edilmiş sertifikadır.⁶

Sağlık Bakanlığının 3 Eylül 2025 tarihli Estetik ve Kozmetik Uygulamaları Sertifikalı Eğitim Programı Standardı'nda PRP, teorik eğitimin "Cilt yenileme" başlığı içinde yer almaktadır.⁷ Aynı başlığın donanım listesinde PRP hazırlama ekipmanı da sayılmaktadır.⁷ PRP'nin dolgu ve lazer gibi ayrı bir eğitim başlığı bulunmamaktadır.⁷ Eğitim içeriğinde yer alması, bütün saç dökülmesi tanıları için ayrıca tanımlanmış ve sınırsız bir yetki olduğu biçiminde okunmamalıdır.

Hekimin yetkinliği ile kuruluşun yetkisi ayrı şeylerdir ve ikisi birlikte aranır.⁶ Tek başına bir diploma ya da herhangi bir kurs belgesi bu koşulların tamamını karşıladığını göstermez. Bir eğitim merkezinin eğitim verme yetkisi de hekimin işlem yapma yetkisiyle aynı şey değildir.^6,7

Bu hüküm özel ayakta teşhis ve tedavi kuruluşlarını kapsamaktadır. Bütün kurum türleri için meslek ve unvan bazında eksiksiz bir yetki listesi bu metinden çıkarılamaz.⁶

Kan ürünü ile kullanılan cihaz nasıl ayrılır?

PRP'nin hazırlanmasında cihaz kullanılması, kişiye geri verilen kan türevini o cihazla aynı şey yapmaz.¹ 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu, trombositleri ve plazmayı kan bileşenleri arasında açıkça saymaktadır.⁸ Kanun, bu alanda Bakanlıkça izin verilmiş gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerini kapsamaktadır; kan kök hücresi uygulamalarını ise kapsamı dışında bırakmaktadır.⁸ Böylece kan bileşeni ile kök hücre uygulaması hukuki metinde de ayrı tutulmaktadır.⁸

İncelenen genel hükümler, estetik amaçlı otolog PRP'nin hazırlanması ve yerel uygulanması için özel izin yolunu tek başına açıklığa kavuşturmamaktadır.⁸ Bu nedenle ürünün kan türevi olması, hekim yetkinliği ve kuruluşta izin verilen hizmetin yerine geçen bir açıklama değildir.^6,8 Kullanılan ekipmanın adıyla yapılan işlemin amacı da ayrı anlaşılmalıdır; cihazın varlığı o amaç için klinik yararın gösterildiği anlamına gelmez.

Riskler ve istenmeyen etkiler nelerdir?

Yerel etkiler ve kanın işlenmesi

Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), PRP sonrasında ağrı, morarma ve şişlik görülebileceğini belirtmektedir.² Saç araştırmalarını değerlendiren Anitua derlemesinde de ağrı, rahatsızlık, küçük kanamalar, morarma ve kızarıklık gibi yerel etkiler anlatılmaktadır.⁴ Bunlar, aşağıda anlatılan görmeyi tehdit eden olaylarla aynı ağırlıkta sorunlar değildir.

Aynı saç derlemesinde en az bir istenmeyen etki yaşayan kişilerin oranı bakımından PRP ile kontrol grupları arasında anlamlı fark bulunmamıştır.⁴ Bununla birlikte istenmeyen etkilerin birçok çalışmada temel bir sonuç olarak izlenmediği, kayıtların sınırlı ve tutarsız olduğu da belirtilmiştir.⁴ Aktive olmayan PRP alt grubunda daha yüksek istenmeyen etki sıklığı bildirilmiş olması, belirli bir hazırlığın herkes için daha güvenli olduğu sonucunu tek başına kurmaz.⁴ Eksik güvenlik bildirimi de hiç risk bulunmadığı şeklinde okunmamalıdır.

Kanın kişiye ait olması, kanın alınması ve işlenmesi sırasında sterilitenin korunması gereğini ortadan kaldırmaz.² AAD, hem kanın temiz koşullarda işlenmesini hem de hazırlığın doğru kişiye geri verilmesini güvenlik açısından vurgulamaktadır.² Bu nedenle "kendi kanınız" açıklaması, işlemin nerede ve nasıl yürütüldüğü sorusunun tamamını yanıtlamaz.

Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) tarafından yayımlanan bir araştırma, enfeksiyon kontrolünde ciddi ihlaller bulunan bir merkezde PRP ile mikroiğneleme işlemleriyle ilişkili olası HIV bulaşını bildirmiştir.⁹ Bulaşın kesin kontaminasyon kaynağı belirlenememiştir.⁹ Bu olay, kişinin kendi kanının kendiliğinden enfeksiyon oluşturduğunu veya bütün PRP uygulamalarında aynı riskin bulunduğunu göstermez. Kanın işlenmesindeki güvenlik sorununu gösterir; buradan genel PRP enfeksiyon yüzdesi hesaplanamaz.⁹

Görmeyi etkileyen belirtiler neden ayrı değerlendirilir?

Yüz bölgesine PRP enjeksiyonlarından sonra gözün damar dolaşımını etkileyen ve kalıcı görme kaybına yol açan olgular bildirilmiştir; kaynak bu olayları nadir olarak nitelemektedir.¹⁰ Ebrahimzade ve arkadaşlarının olgu derlemesi, bu ağır olayları incelemektedir; bütün PRP uygulanan kişileri izleyen bir çalışma değildir.¹⁰ Bu yüzden derlemedeki olgular, işlem yaptıranların ne kadarında görme sorunu geliştiğini göstermez.

Olgu bildirimlerinde sonuçların hepsi aynı değildir; görmesinde düzelme bildirilen kişiler de bulunmaktadır, ancak bu durum görme kaybının geri döndürülebileceği güvencesi vermez.¹⁰ Yüz ve saçlı deri uygulamalarının bütün bölgeleri de tek bir risk sayısıyla temsil edilemez. Kaynak, ağır bir olayın meydana gelebildiğini gösterir; her bölge için ayrı sıklık hesabı sağlamaz.¹⁰

İşlem sırasında veya sonrasında ani görme azalması, görme kaybı ya da göz ağrısıyla birlikte görmede değişiklik olması, olağan morluk veya şişlik gibi beklenmemeli ve acil değerlendirilmelidir.¹⁰ Evde uygulanacak bir yöntemle düzelmesinin beklenmesi uygun değildir. Riskin sıklığı tam bilinmese de belirtinin aciliyeti bundan ayrı bir konudur.

Sonucun süresi nasıl değerlendirilir?

Takip süresi kalıcılık anlamına gelir mi?

Bir araştırmanın ne zaman ölçüm yaptığı ile elde edilen değişikliğin ne kadar sürdüğü aynı soru değildir. Kieling derlemesindeki çalışmaların takip başlangıçları ve ölçüm zamanları farklıdır; bazı sonuçlar ilk uygulamadan, bazıları uygulamalar tamamlandıktan sonra değerlendirilmiştir.³ Bu zamanları ortak bir başlangıcı varmış gibi birleştirmek, PRP'nin etkisinin süresini olduğundan daha kesin gösterir.

Bir çalışmanın son değerlendirmesinde fark bulunması, o farkın bundan sonraki dönemde de aynı kalacağını kanıtlamaz. Anitua derlemesi, uzun dönem yararın devam edip etmediği ve etkinin süresinin ne olduğu konusunda daha fazla araştırma gerektiğini belirtmektedir.⁴ Cilt için incelenen derleme de hazırlama, uygulama düzeni ve takip sürelerindeki farklılıkları sonuçların yorumunu sınırlayan etkenler arasında saymaktadır.⁵

Bu nedenle bütün PRP kullanımları için tek bir ay veya yıl aralığı vermek uygun değildir. Saç yoğunluğunun ölçüldüğü zaman, cilt görünümünün değerlendirildiği zaman ve kişinin yeniden işlem istemesi farklı bilgilerdir. Yeniden işlem talebi tek başına biyolojik etkinin tamamen bittiğini gösteren bir ölçüm olarak kullanılamaz.

Süre hakkındaki bir ifadeyi değerlendirirken hangi sonuçtan söz edildiği, zamanın nereden başlatıldığı ve o arada başka tedavilerin devam edip etmediği anlaşılmalıdır. Araştırmalardaki uygulama düzenleri kişiye verilmiş devam etme veya tekrarlama talimatı değildir. Bu yazıda bir yenileme aralığı önerilmemektedir.

Değerlendirmede neler önemlidir?

Saç dökülmesinin nedeni ve sağlık öyküsü

Saç dökülmesinde önce tanının belirlenmesi önem taşır; farklı nedenlere bağlı dökülmeler aynı süreç değildir.⁴ Araştırmada hangi tanının, ne ölçüde dökülmenin ve hangi eşlik eden tedavilerin yer aldığı, o bulgunun kişiye ne kadar uyduğunu değerlendirmenin parçasıdır.^3,4 Yalnız "saç için PRP" denmesi bu ayrıntıları açıklamaz.

Sağlık öyküsü de değerlendirmeye dahildir. AAD, cilt görünümü amacıyla PRP'yi hepatit C, HIV/AIDS, kan kanserleri, kan sulandırıcı gerektiren kalp ve damar hastalıkları ve işlem alanındaki deri kanseri durumlarında önermediğini belirtmektedir.² Bu çerçeve, kişinin kendisini yalnız bir listeye bakarak uygun kabul etmesi veya ilaçlarını bırakması için verilmiş değildir. Kullanılan ilaçlar ve mevcut hastalıklar değerlendirmede bildirilmelidir.

Beklenen değişikliğin baştan tanımlanması da önemlidir. Saç sayısında ölçülebilir fark, dökülme yakınmasının azalması ve kişinin görünümünü yeterli bulması birbirinin aynısı değildir.^3,4 Hangisinin araştırıldığı bilinmeden "yanıt alındı" ifadesi eksik kalır. Değerlendirme, PRP yapılacağı varsayımıyla başlamamalı; hedef, eldeki kanıt ve belirsizlik birlikte ele alınmalıdır.

Pazarlama dili nasıl okunmalıdır?

"Kök hücre" ve "kendi kanınız" neyi kanıtlamaz?

"Kök hücreyi uyarır" gibi bir mekanizma ifadesi, kök hücre verilmesiyle aynı şey değildir.¹ Benzer biçimde büyüme faktörlerinin bulunması, ciltte veya saçta belirli büyüklükte bir değişikliğin garanti edildiğini göstermez. Mekanizmanın hangi klinik sonuçla sınandığı ayrıca belirtilmelidir.

"Kendi kanınız" ürünün kaynağını anlatır; steriliteyi, doğru kişiye geri verilmesini veya her kişide yarar sağlanmasını tek başına açıklamaz.^1,9 Doğal veya otolog sözcüklerinden risksizlik sonucu çıkarılmamalıdır. Aynı şekilde standartlaşmanın eksik olması da her uygulamanın etkisiz olduğu anlamında kullanılmamalıdır; araştırmanın neyi desteklediği ve neyi henüz belirleyemediği birlikte okunmalıdır.¹

"Onaylı kit" sonuç garantisi midir?

Bir ekipmanın adının ya da onay iddiasının söylenmesi, ilgili saç veya cilt sorunu için klinik yararın hangi araştırmayla gösterildiğini yanıtlamaz. Eğitim standardında PRP ekipmanının bulunması da o ekipmanın bütün kullanım alanlarında etkinlik garantisi değildir.⁷ Hekimin yetkinliği, kuruluşta izin verilen hizmet ve araştırmanın gösterdiği sonuç ayrı sorulardır.⁶

Bilgilendirmede ürün veya yöntem etiketinden önce amaç anlaşılmalıdır. Saç yoğunluğu için olumlu bulgu veriliyorsa karşılaştırmanın plaseboyla mı, ilaçla mı yapıldığı; cilt sonucu veriliyorsa PRP'nin tek başına mı, başka işlemle birlikte mi kullanıldığı açık olmalıdır.^3-5 Bu ayrıntıların söylenmesi işlemi önermek değildir; iddianın ölçülebilir ve değerlendirilebilir olmasını sağlar.

Bu yazıdaki sayılar nasıl okunmalıdır?

Saç yoğunluğu tablosundaki değer, PRP ile plasebo arasındaki cm² başına saç yoğunluğu farkının havuzlanmış tahminidir; yüzde başarı veya toplam yeni saç kökü sayısı değildir.³ Kalınlık sonucu farklı bir ölçüttür ve güven aralığı sıfırı içermektedir.³ Güven aralığı ile çalışmaların birbirinden ne kadar ayrıştığını gösteren I² de aynı bilgi değildir. Biri tahminin belirsizliğini, diğeri çalışmalar arası farklılığı değerlendirmeye yardımcı olur.

Derlemelerin kapsadığı çalışmalar birbiriyle örtüşebilir; farklı derlemelerdeki kişi sayıları toplanarak tek bir büyük deney elde edilmez.^3,4 Cilt derlemesindeki tekrar eden kayıtlar da bağımsız çalışmalar olarak sayılmamaktadır.⁵ Görme kaybı olguları ve enfeksiyon araştırması ise işlem yaptıran herkes için risk yüzdesi veren örneklemler değildir.^9,10

Bu sayılar kişisel uygulama takvimini, zorunlu seans sayısını veya sonuç vaadini belirlememektedir. Bir sayının anlamı, hangi kişilerin incelendiği, neyle karşılaştırıldığı, neyin ölçüldüğü ve ne zaman değerlendirildiğiyle birlikte kurulmalıdır.

Kaynaklar

1. Everts P, Onishi K, Jayaram P, ve ark. Platelet-Rich Plasma: New Performance Understandings and Therapeutic Considerations in 2020. Int J Mol Sci. 2020;21(20):7794. doi:10.3390/ijms21207794 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹

2. American Academy of Dermatology. Is platelet-rich plasma the secret to younger-looking skin? Kurum sayfası ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

3. Kieling L, Konzen AT, Zanella RK, ve ark. Is autologous platelet-rich plasma capable of increasing hair density in patients with androgenic alopecia? A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. An Bras Dermatol. 2024;99(6):847-862. doi:10.1016/j.abd.2024.01.002 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²²

4. Anitua E, Tierno R, Alkhraisat MH. Platelet-Rich Plasma in the Management of Alopecia: A Systematic Review and Meta-Analysis of Clinical Evidence. Dermatol Ther (Heidelb). 2025;15(11):3213-3252. doi:10.1007/s13555-025-01542-8 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹ ↩¹² ↩¹³ ↩¹⁴ ↩¹⁵ ↩¹⁶ ↩¹⁷ ↩¹⁸ ↩¹⁹ ↩²⁰ ↩²¹ ↩²² ↩²³

5. Cruciani M, Masiello F, Pati I, ve ark. Platelet rich plasma for facial rejuvenation: an overview of systematic reviews. Blood Transfus. 2024;22(5):429-439. doi:10.2450/BloodTransfus.730 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸ ↩⁹ ↩¹⁰ ↩¹¹

6. Sağlık Bakanlığı. Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 19 Nisan 2025, sayı 32875. Sağlık Bakanlığının yayımladığı metin ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶ ↩⁷ ↩⁸

7. Sağlık Bakanlığı. Estetik ve Kozmetik Uygulamaları Sertifikalı Eğitim Programı Standardı. 3 Eylül 2025. Program standardı ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

8. Türkiye Cumhuriyeti. 5624 sayılı Kan ve Kan Ürünleri Kanunu. Resmî Gazete, 2 Mayıs 2007, sayı 26510. Resmî Gazete metni ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

9. Stadelman-Behar AM, Gehre MN, Atallah L, ve ark. Investigation of Presumptive HIV Transmission Associated with Receipt of Platelet-Rich Plasma Microneedling Facials at a Spa Among Former Spa Clients - New Mexico, 2018-2023. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2024;73(16):372-376. doi:10.15585/mmwr.mm7316a3 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵

10. Ebrahimzade M, Nazari S, Pourani M, ve ark. Ophthalmic Vascular Occlusion and Blindness After Platelet-Rich Plasma Injections: A Systematic Review. J Cosmet Dermatol. 2026;25(6):e70918. doi:10.1111/jocd.70918 ↩ ↩² ↩³ ↩⁴ ↩⁵ ↩⁶